O le a suia le vaaiga matagofie o Aggieland i le faaiuga o le vaiaso pe a faapipiiina se faiga fou o le radar tau i luga o le taualuga o le Fale o Eller Oceanography and Meteorology i le Iunivesite o Texas A&M.
O le faʻapipiʻiina o le radar fou o le iʻuga lea o se faiga faapaʻaga i le va o le Climavision ma le Matagaluega o Saienisi o le Atmosfera a Texas A&M e toe mafaufau ai i le auala e aʻoaʻo ai ma tali atu ai tamaiti aʻoga, faiaʻoga ma le alalafaga i tulaga o le tau.
O le radar fou ua suitulaga i le Agi Doppler Radar (ADRAD) tuai lea ua pulea ai Agilan talu mai le fausiaina o le Fale o Galuega ma Tausiga i le 1973. O le faʻaonaponei tele mulimuli o le ADRAD na tupu i le 1997.
Afai e lelei le tau, o le a faia le aveeseina o le ADRAD ma le faapipiiina o le radar fou e faaaoga ai se helikopa i le Aso Toonai.
“Ua tele faʻaleleia atili o faiga faʻaonaponei o le radar i le aluga o taimi, e aofia ai tekinolosi tuai ma fou,” o le saunoaga lea a Dr. Eric Nelson, o le polofesa lagolago o saienisi o le ea. “E ui ina ua manuia le toe faʻaleleia o vaega e pei o le mea e talia ai le radiation ma le transmitter, o lo matou popolega autu o le latou faʻataʻamilosaga faʻamekanika i luga o le taualuga o le fale o loʻo faʻagaoioia. O le faʻagaoioiga faʻatuatuaina o le radar na faʻateleina le taugata ma le le mautinoa ona o le ofuina ma le masaesae. E ui o nisi taimi e aoga, o le faʻamautinoaina o le faʻatinoga faifai pea na avea ma se mataupu taua, ma ina ua tulaʻi mai le avanoa mo le Climavision, sa aoga tele.”
O le faiga fou o le radar o se radar X-band e maua ai le mauaina o faʻamatalaga e sili atu le manino nai lo le gafatia o le S-band a le ADRAD. O loʻo i ai se antenna e 8-futu le umi i totonu o se radome e 12-futu le umi, o se eseesega tele mai radar tuai sa leai se pusa puipui e puipuia ai mai tulaga o le siosiomaga e pei o le tau, otaota ma mea leaga faaletino.
O le radar fou e faʻaopoopoina ai le gafatia faʻalua o le polarization ma le faʻaauau pea o le faʻagaioiga, o le faʻaleleia atili lea e sili ona taua nai lo lona muamua. E le pei o le polarization faʻalava e tasi a le ADRAD, o le polarization faʻalua e mafai ai e galu o le radar ona malaga i vaʻaiga faʻalava ma faʻalava. O Dr. Courtney Schumacher, o le polofesa o saienisi o le ea i le Iunivesite o Texas A&M, ua faʻamatalaina lenei manatu i se faʻataʻitaʻiga i gata ma tafola.
“Vaai faalemafaufau i se gata i luga o le eleele, o loʻo faʻatusalia ai le faʻalava o le polarization o le radar tuai,” o le tala lea a Schumacher. “I le faʻatusatusaga, o le radar fou e sili atu ona amio e pei o se dolphin, e mafai ona gaoioi i se vaalele faʻatulagaina, ma mafai ai ona matauina i itu uma e lua o le faʻalava ma le faʻatulagaina. O lenei gafatia e mafai ai ona tatou iloa hydrometeors i itu e fa ma iloa ai le eseesega i le va o le aisa, aisa timu ma le kiona, ma le uatoʻa, ma iloilo foʻi mea e pei o le aofaʻi ma le malosi o timuga.”
O lona fa'aauau pea ona fa'agaoioia o lona uiga e mafai e le radar ona tu'uina atu se va'aiga e sili atu ona atoatoa ma maualuga le manino e aunoa ma le mana'omia o faia'oga ma tamaiti a'oga e auai, pe afai o lo'o i totonu o le vaega e mafai ona fa'atinoina ai faiga o le tau.
“O le tulaga o le radar a le Texas A&M ua avea ai ma radar taua mo le mataʻituina o nisi o mea e sili ona manaia ma o nisi taimi e matautia ai le tau,” o le saunoaga lea a Dr. Don Conley, polofesa o saienisi o le ea i le Texas A&M. “O le radar fou o le a tuʻuina atu ai ni faʻamaumauga fou o suʻesuʻega mo suʻesuʻega masani o le tau mataʻutia ma le leaga, aʻo tuʻuina atu ai foʻi ni avanoa faʻaopoopo mo tamaiti aʻoga o le vasega muamua e faʻatino ai suʻesuʻega faʻatomuaga e faʻaaoga ai faʻamaumauga taua i le lotoifale.”
O le aafiaga o le radar fou e sili atu nai lo a'oa'oga, ma fa'aleleia atili ai le fa'alauiloaina o le tau ma auaunaga lapata'i mo nu'u i le lotoifale e ala i le fa'alauteleina o le ufiufi ma le fa'ateleina o le sa'o. O tomai fa'aleleia e taua tele i le tu'uina atu o lapata'iga tau i le taimi tatau ma le sa'o, fa'asaoina o ola ma fa'aitiitia ai mea ua fa'aleagaina i taimi o fa'alavelave tau leaga. O le Bryan College Station, lea sa i ai muamua i se vaega o le "radar gap", o le a maua le ufiufi atoa i nofoaga maulalo, ma fa'ateleina ai le sauniuni ma le saogalemu o tagata lautele.
O faʻamatalaga o le radar o le a avanoa mo paʻaga feterale a le Climavision, e pei o le National Severe Storms Laboratory, faʻapea foʻi ma isi tagata faʻatau a le Climavision, e aofia ai ma le aufaasalalau. Ona o le aafiaga lua i le tulaga maualuga o aʻoaʻoga ma le saogalemu lautele, ua matua naunau ai le Climavision e galulue faʻatasi ma Texas A&M e atiina ae le radar fou.
“E matuā fiafia lava le galulue fa’atasi ma Texas A&M e fa’apipi’i la matou radar tau e fa’atumu ai avanoa i le fanua,” o le saunoaga lea a Chris Good, le Pule Sili o le Climavision i Louisville, Kentucky. “O lenei galuega e le gata ina fa’alauteleina ai le lautele o le aofia i totonu o lotoa o iunivesite ma kolisi, ae maua ai fo’i e tamaiti a’oga le poto masani i le a’oa’oina o fa’amatalaga fa’aonaponei o le a i ai se aafiaga moni i nu’u.”
O le radar fou a le Climavision ma le faiga faapaaga ma le Matagaluega o Saienisi o le Atmosfera ua faailogaina ai se laasaga taua i le talatuu mauoa a Texas A&M i tekinolosi radar, lea na amata mai i le vaitau o le 1960 ma sa avea pea ma taʻimua i mea fou.
“Ua leva ona faatinoina e Texas A&M se matafaioi taua i suʻesuʻega o le radar tau,” o le saunoaga lea a Conley. “Sa taua tele Polofesa Aggie i le faʻailoaina o taimi ma galu sili ona lelei mo le faʻaaogaina o le radar, ma faʻataʻatia ai le faʻavae mo agaʻigaʻi i luma i le atunuʻu talu mai le 1960. O le taua o le radar sa manino i le fausiaina o le fale o le Ofisa o le Tau i le 1973. Ua mamanuina le fale e teu ai ma faʻaaoga ai lenei tekinolosi taua.”
O lenei tekinolosi na fatuina ai ni manatuaga fiafia mo le aufaigaluega, le aufaigaluega ma tamaiti aʻoga a le Iunivesite o Texas A&M i le talafaasolopito atoa o le radar aʻo litaea.
Na faʻaaogaina e tamaiti aʻoga a le Iunivesite o Texas A&M le ADRAD i le taimi o le Afa o Ike i le 2008 ma faʻasalalau atu faʻamatalaga taua i le National Weather Service (NWS). I le faʻaopoopoga i le mataʻituina o faʻamaumauga, na tuʻuina atu foʻi e tamaiti aʻoga le saogalemu faʻamekanika i radar aʻo latalata mai afa i le talafatai ma mataʻituina foʻi faʻamaumauga taua atonu e manaʻomia e le National Weather Service.
I le aso 21 o Mati, 2022, na tuʻuina atu ai e le ADRAD le fesoasoani faʻafuaseʻi i le NWS ina ua faʻagata mo sina taimi le radar supercells a le KGRK Williamson County o loʻo mataʻituina le Brazos Valley e se afa. O le uluai lapataiga o le afa na tuʻuina atu i lena po e suʻe ai se supercell i le itu i matu o le laina o le Itumalo o Burleson na faʻavae i luga o le auʻiliʻiliga a le ADRAD. I le aso na sosoo ai, e fitu afa na faʻamaonia i le eria lapatai o le Itumalo o NWS Houston/Galveston, ma sa i ai se sao taua a le ADRAD i le valoiaina o le tau ma le lapataiga i le taimi o le mea na tupu.
E ala i lana faiga faapaaga ma Climavision, ua taumafai ai le Texas A&M Atmopher Sciences e faalautele tele le gafatia o lana faiga fou o le radar.
“Ua tele tausaga o tautua lelei le radar AjiDoppler i Texas A&M ma le alalafaga,” o le saunoaga lea a Dr. R. Saravanan, polofesa ma faatonu o le Matagaluega o Saienisi o le Atmosfera i Texas A&M. “A o latalata atu i le faaiuga o lona olaga aoga, matou te fiafia e fausia se paaga fou ma Climavision e faamautinoa ai se suiga i le taimi atofaina. O le a maua e a matou tamaiti aoga le avanoa i faamatalaga lata mai o le radar mo a latou aoaoga tau tau. “E le gata i lea, o le a faatumuina e le radar fou le 'fanua gaogao' i le Bryan College Station e fesoasoani ai i le alalafaga e sauniuni lelei mo le tau leaga.”
Ua fuafuaina se sauniga o le tipiina ma le faapaiaga o le lipine mo le amataga o le semesa o le tautoulu 2024, pe a maeʻa ona faʻagaoioia le radar.
Taimi na lafoina ai: Oke-08-2024
