O se auala suʻesuʻe SMART convergence e faʻamautinoa ai le aofia ai i le mamanuina o le mataʻituina ma le faiga o lapataiga e tuʻuina atu ai faʻamatalaga lapatai vave e faʻaitiitia ai lamatiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi. Faʻafetai: Natural Hazards and Earth System Sciences (2023). DOI: 10.5194/nhess-23-667-2023
O le faʻaaofiaina o nuʻu i le atinaʻeina o se faiga lapataʻi vave i le taimi moni e mafai ona fesoasoani e faʻaitiitia ai le aʻafiaga mataʻutia o lologa i tagata ma meatotino—aemaise lava i vaega maugā lea e avea ai faʻalavelave matuia o le vai ma se faʻafitauli "leaga," e pei ona faʻaalia i se suʻesuʻega fou.
Ua faʻateleina lologa faʻafuaseʻi ma faʻaleagaina ai ola ma meatotino o tagata vaivai, ae talitonu le au suʻesuʻe o le faʻaaogaina o se auala SMART (tagai i le ata i luga) e fesoʻotaʻi ai ma i latou o loʻo nonofo i ia eria o le a fesoasoani e faʻailoa lelei ai le lamatiaga o le a tulaʻi mai mai lologa.
E talitonu saienitisi o le tuufaatasia o faamaumauga tau tau ma faamatalaga i le auala e nonofo ma galulue ai tagata i ia itulagi, o le a fesoasoani lea i pulega o tulaga lamatia o mala faalenatura, tagata suʻesuʻe i vai, ma inisinia e mamanuina ni auala sili atu e faʻailoa ai le lapataiga aʻo leʻi oo mai ni lologa tetele.
I le lomiaina o a latou sailiiliga i le Natural Hazards and Earth System Sciences, o se 'au su'esu'e faavaomalo e ta'ita'ia e le Iunivesite o Birmingham e talitonu o le tu'ufa'atasia o le saienisi, faiga fa'avae ma auala fa'alotoifale e ta'ita'ia e le nu'u o le a fesoasoani e faia ai ni fa'ai'uga fa'ale-siosiomaga e sili atu ona fetaui ma le tulaga fa'alotoifale.
Na saunoa le tusitala lagolago o Tahmina Yasmin, o le Postdoctoral Research Fellow i le Iunivesite o Birmingham, "O se faafitauli 'leaga' o se luʻitau faʻaagafesootai poʻo faʻaleaganuʻu e faigata pe le mafai ona foia ona o lona natura lavelave ma fesoʻotaʻi. Matou te talitonu o le tuʻufaʻatasia o faʻamatalaga faʻaagafesootai ma le tau o le a fesoasoani e faʻailoa ai vaega e le o iloa o le paso pe a mamanuina se faiga lapatai vave."
"O le sili atu ona lelei o le galulue faatasi ma nuu ma le iloiloina o mea tau agafesootai ua faailoa mai e le nuu o loo lamatia—mo se faataitaiga, o nofoaga faasolitulafono i tafatafa o auvai o vaitafe po o nofoaga matitiva—o le a fesoasoani ia i latou o loo faatinoina tulafono faatonutonu e malamalama atili ai i tulaga lamatia e mafua mai i nei tulaga ogaoga o le tau ma le vai ma fuafua ai le tali atu i lologa ma le faaitiitia o le aafiaga lea e maua ai e nuu le puipuiga sili atu."
Ua fai mai le au suʻesuʻe o le faʻaaogaina o se auala SMART e fesoasoani i le au faia tulafono e faʻaalia ai le vaivai ma le lamatiaga o nuʻu, e ala i le faʻaaogaina o se seti o mataupu faavae autu:
● S= Malamalamaaga tutusa i tulaga lamatia e ala i le faamautinoaina o loo i ai sui o vaega uma o tagata i totonu o se nuu ma faaaogaina le tele o metotia eseese e aoina ai faamatalaga.
● M= Mataʻituina o tulaga lamatia ma faʻatuina ni faiga lapatai e fausia ai le faʻatuatuaga ma fefaʻasoaaʻi faʻamatalaga taua o tulaga lamatia—e fesoasoani e faʻatumauina le faiga e vaʻaia ai mea o loʻo tutupu.
● O se= FaleAle mataala e ala i aoaoga ma gaoioiga e atiina ae ai le gafatia lea e faʻaalia ai le malamalama i faʻamatalaga moni o le tau ma faʻamatalaga lapatai lologa.
● RT= Fa'ailoa mai ai le fuafuaga muamuaRfa'atino gaioiga i luga oTtaimi faatasi ai ma fuafuaga atoatoa mo le pulega o faalavelave faafuasei ma le aveeseina o tagata e faavae i luga o le lapataiga na gaosia e le EWS.
Na saunoa le tusitala lagolago o David Hannah, o le Polofesa o le Suavai ma le Taitaifono o le UNESCO i Saienisi o Vai i le Iunivesite o Birmingham, "O le atiina ae o le faatuatuaga o le nuu i ofisa o le malo ma le valoiaina o mea e tutupu i tekinolosi, a'o faaaogaina auala e taitaia e le nuu e aoina ai faamatalaga i vaega maugā e seāseā maua ai faamatalaga, e taua tele i le puipuia o tagata vaivai."
"O le faʻaaogaina o lenei auala SMART e faʻaosofia ai nuʻu i le atinaʻeina o faiga lapataʻi vave e aofia ai tagata uma ma faʻamoemoeina, e mautinoa lava e fesoasoani e atiina ae le gafatia, fetuʻunaʻi, ma le maufetuunaʻi i le feagai ai ma tulaga sili ona ogaoga o le vai, e pei o lologa ma lāmala, ma le faʻateleina o le le mautonu i lalo o suiga o le lalolagi."
Fa'amatalaga atili:Tahmina Yasmin et al, Fesootaiga Pupuu: Aofa'i i le mamanuina o se faiga lapata'i vave mo le tete'e atu i lologa, Lamatiaga Fa'alenatura ma Saienisi o Faiga o le Lalolagi (2023).DOI: 10.5194/nhess-23-667-2023
Saunia eIunivesite o Birmingham
Taimi na lafoina ai: Ape-10-2023