Talu ai nei, ua faʻapipiʻiina ma le manuia e le Ofisa o le Tau a le Feterale a Suisi ma le Inisetiute o Tekonolosi a le Feterale a Suisi i Zurich se nofoaga fou e faʻaaogaina ai le tau i le maualuga e 3,800 mita i luga o le Matterhorn i le Swiss Alps. O le nofoaga e faʻaaogaina ai le tau o se vaega taua o le fesoʻotaʻiga e mataʻituina ai le tau i le maualuga o le Swiss Alps, lea e faʻamoemoe e aoina faʻamatalaga tau i nofoaga maualuluga ma tuʻuina atu faʻamatalaga taua mo saienitisi e suʻesuʻe ai le aʻafiaga o suiga o le tau i le Alps.
O lenei nofoaga e iloa ai le tau ua fa'apipi'iina i ni masini fa'apitoa e mafai ona mata'ituina le vevela, susū, saoasaoa o le matagi, itu e agai i ai le matagi, mamafa o le ea, timuga, ave o le la ma isi elemene o le tau i le taimi moni. O fa'amaumauga uma o le a tu'uina atu i le nofoaga autu o fa'amaumauga a le Ofisa o le Tau a le Feterale a Suiselani i le taimi moni e ala i satelite, ma tu'ufa'atasia ma au'ili'ili fa'atasi ma fa'amaumauga mai isi nofoaga e iloa ai le tau e fa'aleleia atili ai fa'ata'ita'iga o le tau, su'esu'e aga o suiga o le tau, ma iloilo le a'afiaga o suiga o le tau i le siosiomaga o mauga.
Na saunoa le ulu o le matagaluega o le mataʻituina o le tau a le Ofisa o le Tau a Suiselani: “O Atumauga o Alps o se 'nofoaga vevela' o suiga o le tau i Europa, faatasi ai ma le saoasaoa o le faʻavevela e faaluaina le vave nai lo le averesi o le lalolagi. O lenei nofoaga fou o le tau o le a fesoasoani ia i tatou e malamalama atili ai i le auala e aʻafia ai e suiga o le tau le siosiomaga o mauga, e pei o le liusuavai o aisa, le faaleagaina o le permafrost, ma le faateleina o le tele o mea mataʻutia o le tau, faapea foi ma aafiaga e ono tutupu mai i nei suiga i punaoa o le vai, siosiomaga ma le sosaiete o tagata i vaega i lalo ifo o le sami.”
Na faaopoopo mai se polofesa i le Matagaluega o Saienisi o le Siosiomaga a le ETH Zurich: “O faamaumauga tau i nofoaga maualuluga e taua tele mo le malamalama i le faiga o le tau i le lalolagi atoa. O lenei nofoaga fou o le tau o le a faatumu ai le avanoa i le mataituina o le tau i nofoaga maualuluga o le Alps ma maua ai e saienitisi faamaumauga taua mo le suesueina o le aafiaga o suiga o le tau i siosiomaga o le mauga, pulega o punaoa o le vai ma tulaga lamatia o mala faalenatura.”
O le maeʻa ai o lenei nofoaga e siaki ai le tau o se fuafuaga tāua mo Sueteselani e faʻamalosia ai le mataʻituina o le tau ma fetuʻunaʻi i suiga o le tau. I le lumanaʻi, o loʻo fuafua foʻi Sueteselani e fausia ni nofoaga faʻapena i isi vaega maualuluga o le Alps e fausia ai se fesoʻotaʻiga atoatoa e mataʻituina ai le tau i le alpine e maua ai se faʻavae faasaienisi mo le tali atu i luʻitau o suiga o le tau.
Fa'amatalaga talaaga:
O le atumauga o le Alps o le atumauga aupito tele lea i Europa ma o se eria e ma'ale'ale mo suiga o le tau i Europa.
I le seneturi ua mavae, ua si'itia le vevela i le Alps i le tusa ma le 2 tikeri Celsius, ua faaluaina le averesi o le lalolagi.
Ua mafua ona o suiga o le tau le faatelevaveina o le liusuavai o aisa i le Alps, le faaleagaina o le permafrost, ma le faateleina o faalavelave matuia o le tau, lea e i ai ni aafiaga matuia i siosiomaga faalenatura i le lotoifale, pulega o punaoa o le vai ma turisi.
Taua:
O lenei nofoaga fou e faʻatautaia ai le tau o le a maua ai faʻamatalaga taua e fesoasoani ai i saienitisi e malamalama atili ai i le aʻafiaga o suiga o le tau i le Alps.
O nei faʻamaumauga o le a faʻaaogaina e faʻaleleia atili ai faʻataʻitaʻiga o le vaʻaiga o le tau, suʻesuʻe ai aga masani o suiga o le tau, ma iloilo ai le aʻafiaga o suiga o le tau i le siʻosiʻomaga o mauga.
O le maeʻa ai o le fausiaina o le nofoaga e siaki ai le tau o se fuafuaga tāua mo Sueteselani e faʻamalosia ai le mataʻituina o le tau ma fetuʻunaʻi i suiga o le tau, ma o le a maua ai se faʻavae faasaienisi mo le foʻia o luʻitau o suiga o le tau.
Taimi na lafoina ai: Fepuari-13-2025
