I le tulaga o loʻo faʻatupulaʻia ai tulaga lamatia e pei o lologa ma lāmala i nisi o vaega o le lalolagi faʻatasi ai ma le faʻatupulaʻia o le mamafa i punaoa o le vai, o le a faʻamalosia e le Faʻalapotopotoga o le Vaaitau a le Lalolagi le faʻatinoina o lana fuafuaga mo le suʻesuʻeina o le vai.
O lima o loʻo uuina le vai
I le tulaga o loʻo faʻatupulaʻia ai tulaga lamatia e pei o lologa ma lāmala i nisi o vaega o le lalolagi faʻatasi ai ma le faʻatupulaʻia o le mamafa i punaoa o le vai, o le a faʻamalosia e le Faʻalapotopotoga o le Vaaitau a le Lalolagi le faʻatinoina o lana fuafuaga mo le suʻesuʻeina o le vai.
Sa faia se Fonotaga Fa'apitoa mo Vai e lua aso i le taimi o le Konekeresi Fa'atatau i le Tau a le Lalolagi e fa'aalia ai le matafaioi autū o le fa'ata'ita'iga o vai i le faiga a le WMO i le Earth System ma le fuafuaga a le Early Warnings For All.
Na faʻamalosia e le Konekeresi lana vaʻaiga mamao mo le vai. Na faʻamaonia ai taumafaiga faʻamalosia mo le vaʻaia o lologa. Na lagolagoina foʻi le sini autū o le Polokalama Faʻatasi mo le Puleaina o le Lamatia e atiina ae se faʻamaopoopoga i le lalolagi atoa o taumafaiga e faʻamalosia ai le mataʻituina o le lamala, faʻailoaina o tulaga lamatia, vavaloina o le lamala ma auaunaga lapatai vave. Na lagolagoina le faʻalauteleina o le HelpDesk o loʻo iai nei mo le Puleaina o Lologa ma le HelpDesk i le Puleaina o le Lamatia (IDM) e lagolago ai le pulega atoa o punaoa o le vai.
I le va o le 1970 ma le 2021, o mala fa'alenatura e feso'ota'i ma lologa sa sili ona taatele i tulaga o le tele o taimi. O afa malolosi - lea e tu'ufa'atasia ai matagi malolosi, timuga ma lamatiaga o lologa - o mafua'aga autū ia o le leiloa o tagata ma le tamaoaiga.
O le lāmala i le Horn of Africa, vaega tetele o Amerika i Saute ma se vaega o Europa, ma lologa mataʻutia i Pakisitani na mafua ai ona maliliu le faitau miliona o tagata i le tausaga na teʻa nei. Na liua le lāmala i se lologa i nisi o vaega o Europa (Italia i matu ma Sepania) ma Somalia a o faia le Konekeresi - o se toe faʻaalia lea o le faʻateleina o le malosi o mea mataʻutia i le vai i se vaitaimi o suiga o le tau.
I le taimi nei, e 3.6 piliona tagata o loʻo feagai ma le le lava o le mauaina o le vai i le itiiti ifo ma le masina i le tausaga ma e faʻamoemoeina o le a faʻateleina lenei mea i le silia ma le 5 piliona i le 2050, e tusa ai ma le WMO's State of Global Water Resources. O le liusuavai o aisa e aumaia ai le lamatiaga o le le lava o le vai mo le tele o miliona - ma o se taunuuga, ua siitia e le Konekeresi suiga i le cryosphere i se tasi o faamuamua autu a le WMO.
“O le lelei o faʻamatalaga tau i le tau ma le puleaina o lamatiaga e fesoʻotaʻi ma le vai e taua tele i le manuia o le Early Warnings for All. Matou te mananaʻo ia mautinoa e leai se tasi e ofo i se lologa, ma ua saunia tagata uma mo se lāmala,” o le saunoaga lea a le Failautusi Aoao o le WMO, Polofesa Petteri Taalas. “E manaʻomia e le WMO ona faʻamalosia ma faʻapipiʻi auaunaga tau vai e lagolago ai le fetuʻunaʻiga i suiga o le tau.”
O se faʻalavelave tele i le tuʻuina atu o fofo faʻaleleia ma gafataulimaina mo le vai, o le le lava lea o faʻamatalaga e uiga i punaoa vai o loʻo maua i le taimi nei, le avanoa i le lumanaʻi ma le manaʻoga mo meaʻai ma le sapalai o le malosi. O loʻo feagai foʻi tagata fai faʻaiuga ma le faʻafitauli lava e tasi pe a oʻo mai i lamatiaga o lologa ma le lāmala.
I aso nei, e 60% o Atunuu Auai o le WMO o loʻo lipotia mai le faʻaitiitia o le gafatia i le mataʻituina o le vai ma o lea i le tuʻuina atu o le lagolago i faʻaiuga i le vai, malosiaga, meaʻai ma le siosiomaga. E silia ma le 50% o atunuu i le lalolagi atoa e leai ni faiga faʻatonutonu lelei mo a latou faʻamatalaga e fesoʻotaʻi ma le vai.
Ina ia faafetaiaia luitau, o loʻo faʻalauiloa e le WMO le faʻaleleia atili o le mataʻituina ma le puleaina o punaoa o le vai e ala i le Hydrological Status and Outlook System (HydroSOS) ma le Global Hydrometry Support Facility (HydroHub), lea ua faʻatinoina nei.
Fuafuaga Fa'atino mo le Suavai
O loʻo iai i le WMO se Fuafuaga Lautele mo Galuega Faʻale-Hau, faʻatasi ai ma ni sini e valu mo se taimi umi.
E leai se tasi e ofo i se lologa
Ua sauni tagata uma mo le lāmala
O faʻamaumauga o le tau ma le vai e lagolagoina ai le fuafuaga mo le saogalemu o meaʻai
O faʻamaumauga maualuga e lagolagoina ai le saienisi
Ua maua e le saienisi se faavae mautu mo le fa'agaioiga o le hydrology
Ua ia i matou le malamalama atoatoa i punaoa vai o lo matou lalolagi
O le atina'e gafataulimaina e lagolagoina e fa'amatalaga tau vai
Ua iloa le tulaga lelei o le vai.
Faiga e Ta'ita'ia ai Lologa Fa'afuase'i
Sa logoina fo‘i le Fonotaga o Vai e uiga i le mafutaga faaleaoaoga mo le Fa‘amalosia o Tama‘ita‘i na fa‘atulagaina e le WMO i le fa‘avae o le poloketi o le Flash Flood Guidance System i le aso 25 ma le 26 o Me 2023.
O se vaega filifilia o tagata tomai faapitoa mai le mafutaga faaleaoaoga na faasoa atu galuega faatino o le mafutaga faaleaoaoga i le lautele o le vaega o loo suesueina le suavai, e aofia ai meafaigaluega e fausia ai se fesoʻotaʻiga o tagata tomai faapitoa ma tagata tomai faapitoa maoae, e faamalosia ai o latou gafatia, ma ia atiina ae i lo latou gafatia aupito maualuga, e le gata mo lo latou lava manuia ae ia auauna atu foi i manaoga o le sosaiete i le lalolagi atoa.
Sa lagolagoina e le Konekeresi le pulega o tulaga lamatia ma le fa'aeteete nai lo le tali masani i le lāmala e ala i le pulega o fa'alavelave fa'afuase'i ma le tali atu. Sa fa'amalosiauina ai Sui Usufono e fa'alauiloa ma fa'aleleia le galulue fa'atasi ma fa'atulagaga fa'apa'aga i le va o Auaunaga Tau Va'aitau ma Vai a le Atunu'u ma isi fa'alapotopotoga ua aloa'ia e le WMO mo le fa'aleleia atili o le vavalo ma le mata'ituina o le lāmala.
E mafai ona matou tuʻuina atu le tele o masini faʻalogo atamai mo le saoasaoa o le tafe o le radar hydrographic.
Taimi na lafoina ai: Setema-11-2024


