E le o toe umi ae maua e faifaatoʻaga a Minnesota se faiga e sili atu ona mautu o faʻamatalaga e uiga i tulaga o le tau e fesoasoani ai i le faia o faʻaiuga faʻatino i mea tau faatoaga.
E lē mafai e faifaatoʻaga ona pulea le tau, ae e mafai ona latou faʻaaogaina faʻamatalaga e uiga i tulaga o le tau e fai ai faʻaiuga. E le o toe umi ae maua e faifaatoʻaga i Minnesota se faiga sili atu ona malosi o faʻamatalaga e mafai ona faʻaaogaina.
I le taimi o le sauniga o le 2023, na fa'atulaga ai e le Fono Faitulafono a le Setete o Minnesota le $3 miliona mai le Clean Water Fund i le Matagaluega o Fa'ato'aga a Minnesota e fa'aleleia atili ai le feso'ota'iga tau fa'ato'aga a le setete. O lo'o iai nei i le setete le 14 nofoaga tau e fa'agaoioia e le MDA ma le 24 e pulea e le North Dakota Agricultural Weather Network, ae o le fesoasoani tau tupe a le setete e tatau ona fesoasoani i le setete e fa'apipi'i ai le tele o isi nofoaga.
“Faatasi ai ma lenei uluai taamilosaga o le fesoasoani tau tupe, matou te faʻamoemoe e faʻapipiʻi pe tusa ma le 40 nofoaga e suʻesuʻeina ai le tau i le isi lua i le tolu tausaga,” o le tala lea a Stefan Bischof, o se tagata suʻesuʻe vai a le MDA. “O la matou sini autū o le i ai lea o se nofoaga e suʻesuʻeina ai le tau i totonu o le tusa ma le 20 maila mai le tele o fanua faʻatoʻaga i Minnesota ina ia mafai ona tuʻuina atu faʻamatalaga tau i le lotoifale.”
Fai mai Bischof o le a aoina e nofoaga faʻamaumauga faavae e pei o le vevela, saoasaoa ma le itu e agai i ai le matagi, timuga, susū, tulaga e sau ai le sau, vevela o le eleele, ave o le la ma isi fua faʻatatau o le tau, ae o le a mafai e faifaatoʻaga ma isi ona aoina mai le tele o faʻamatalaga.
O loʻo galulue faʻatasi Minnesota ma le NDAWN, lea e pulea se faiga e tusa ma le 200 nofoaga o le tau i North Dakota, Montana ma sisifo o Minnesota. Na amata faʻagaoioia lautele le fesoʻotaʻiga NDAWN i le 1990.
Aua le toe faia le uili
I le galulue faʻatasi ma le NDAWN, o le a mafai ai e le MDA ona faʻaogaina se faiga ua uma ona atiaʻe.
Fai mai Bischof, “O a matou faʻamatalaga o le a tuʻufaʻatasia i totonu o a latou meafaigaluega faʻatoʻaga e fesoʻotaʻi ma le tau e pei o le faʻaaogaina o le vai o faʻatoʻaga, aso o le totoina o tikeri, faʻataʻitaʻiga o faʻatoʻaga, vavaloina o faʻamaʻi, faʻatulagaina o le faʻasūsūina, lapataʻiga o le fesuiaʻiga o le vevela mo masini faʻaoga ma le tele o meafaigaluega faʻatoʻaga eseese e mafai e tagata ona faʻaaogaina e taʻitaʻia ai faʻaiuga faʻatoʻaga,” o le tala lea a Bischof.
“O le NDAWN o se meafaigaluega e pulea ai tulaga lamatia o le tau,” o le faamalamalamaga lea a le Faatonu o le NDAWN, o Daryl Ritchison. “Matou te faaaogaina le tau e fesoasoani e valoia ai le tuputupu ae o faatoaga, mo le taiala o faatoaga, taiala o faamai, e fesoasoani e fuafua ai po o afea e aliali mai ai iniseti — e tele naua mea. O a matou faaaogaina e sili atu nai lo faatoaga.”
Fai mai Bischof o le a galulue faʻatasi le fesoʻotaʻiga tau faʻatoʻaga a Minnesota ma mea ua uma ona atiaʻe e le NDAWN ina ia mafai ona faʻaogaina nisi punaoa i le fausiaina o nofoaga tau. Talu ai ua uma ona iai i North Dakota tekinolosi ma polokalame komepiuta e manaʻomia e aoina ma iloilo ai faʻamatalaga tau, ua talafeagai ai le taulaʻi atu i le faʻatulagaina o nisi nofoaga.
O loʻo faʻagasolo le MDA i le faʻailoaina o nofoaga e ono mafai ona faʻaaogaina mo nofoaga e vaʻaia ai le tau i le atunuʻu faʻatoʻaga o Minnesota. Fai mai Ritchison, e naʻo le 10-sikuea-iata le lautele e manaʻomia e nofoaga ma le avanoa mo se olo e 30-futu le maualuga. O nofoaga e sili ona manaʻomia e tatau ona laugatasi, mamao ese mai laʻau ma faigofie ona oʻo i ai i le tausaga atoa. E faʻamoemoe Bischof e faʻapipiʻi le 10 i le 15 i le taumafanafana nei.
Aafiaga lautele
E ui o faʻamatalaga o loʻo aoina i nofoaga o le a taulaʻi i faʻatoʻaga, ae o isi faʻalapotopotoga e pei o ofisa o le malo e faʻaaogaina nei faʻamatalaga mo le faia o faʻaiuga, e aofia ai le taimi e faʻaaoga ai pe aveese ai tapulaʻa o le mamafa o le auala.
Fai mai Bischof o le taumafaiga e faʻalautele le fesoʻotaʻiga a Minnesota ua maua le lagolago lautele. E toatele tagata ua latou iloa le aoga o le i ai o faʻamatalaga tau i le lotoifale e fesoasoani e taʻitaʻia ai faʻaiuga tau faatoaga. O nisi o na filifiliga faʻatoʻaga e i ai ni aafiaga lautele.
“E iai so matou aogā i faifa’ato’aga ma se aogā fo’i i puna’oa o le vai,” o le tala lea a Bischof. “Fa’atasi ai ma le tupe e sau mai le Clean Water Fund, o fa’amatalaga mai nei nofoaga o le tau o le a fesoasoani e ta’ita’ia ai fa’ai’uga tau e le gata ina aogā i le faifa’ato’aga ae fa’aitiitia ai fo’i a’afiaga i puna’oa o le vai e ala i le fesoasoani i na faifa’ato’aga e fa’aaoga lelei mea e maua mai fa’ato’aga ma le vai.
“O le fa’aleleia atili o fa’ai’uga tau fa’ato’aga e puipuia ai le vai i luga o le eleele e ala i le taofia o le fe’avea’i o vaila’au fa’asaina e mafai ona tafe atu i vai i luga o le eleele e lata ane, puipuia ai le leiloa o otaota ma vaila’au fa’ato’aga i le tafe atu i le vai i luga o le eleele; fa’aitiitia ai le tafe atu o le nitrate, otaota ma vaila’au fa’ato’aga i le vai i lalo o le eleele; ma fa’ateleina ai le lelei o le fa’aaogaina o le vai fa’asusu.”
Taimi na lafoina ai: Aokuso-19-2024